Koncert - sonaty, fantazje, wariacje

KONCERT NA WYDZIALE MIM
poniedziałek, 24 maja 2010 godzina 16.00

"sonaty, fantazje, wariacje"

Studenci Uniwersytetu Muzycznego w Warszawie:
Edyta Słomska - wiolonczela
Edyta Milasiewicz - altówka
Mikołaj Dębski - altówka
Karolina Orzelska - wiolonczela
Kamila Wyrzykowska - wiolonczela
Paweł Czarny-altówka

Przy fortepianie prof. Maria Sterczyńska

G.Valentini - Sonata E-dur op. 8 cz. III i V
wyk. Edyta Słomska-wiolonczela, Maria Sterczyńska - fortepian

J. Zarębski – Kołysanka As-dur op. 22
wyk. Edyta Słomska-wiolonczela, Maria Sterczyńska - fortepian

G. Tartini - F. Kreisler - Wariacje na temat Corellego
wyk. Edyta Milasiewicz - altówka, Maria Sterczyńska - fortepian

Z. Stojowski - Fantazja E-dur op. 27 na altówkę i fortepian
wyk.Mikołaj Dębski, Maria Sterczyńska - fortepian

R. Schumann - Fantasiestuecke na wiolonczelę i fortepian op. 73
Zart und mit Ausdruck
Lebhaft, leicht
Rasch und mit Feuer
wyk. Karolina Orzelska-wiolonczela, Maria Sterczyńska - fortepian

C. Debussy - Sonata d-moll na wiolonczele i fortepian
Prologue
Serenade et Final
wyk. Kamila Wyrzykowska wiolonczela, Maria Sterczyńska - fortepian

M. Glinka - Wariacje na temat romansu Alabiewa :Słowik: na altówke i fortepian
wyk. Paweł Czarny-altówka, Maria Sterczyńska - fortepian

D. Szostakowicz - Sonata d-moll op.40 na wiolonczele i fortepian
Allegro non troppo
Allegro
Largo
Allegro
wyk. Karolina Orzelska – wiolonczela, Maria Sterczyńska - fortepian

Giuseppe Valentini (1681[lub 1680]-1753) włoski kompozytor, skrzypek, poeta i malarz, uczył się muzyki (prawdopodobnie) u A. Corelliego w Rzymie. Tworzył w czasie rozkwitu baroku włoskiego wśród wielkich ówczesnych indywidualności muzyki jak choćby Vivaldi, Corelli, Locatelli, Tartini, Albinioni, obydwaj Scarlatti i in. Być może z powodu ich dominacji, niewiele pozostało w publikacjach źródłowych wiadomości o życiu i działalności Valentiniego. Choć utwory jego były publikowane w kilku krajach europejskich, nie często występowały w programach koncertów – aż do czasów nam współczesnych. Sonata E-dur powstała prawdopodobnie ok. 1714 r.

Juliusz Zarębski (1854 - 1885) polski pianista i kompozytor, studiował w Petersburgu i Wiedniu, a przez rok w Rzymie pod kierunkiem F. Liszta. Karierę pianisty-wirtuoza rozpoczął koncertami w Odessie i Kijowie wiosną 1874 roku. Występował w wielu miastach Europy, a od 1880 r. był profesorem Królewskiego Konserwatorium w Brukseli (prowadził tam klasę mistrzowskiej gry na fortepianie). Tworzył pod wpływem Liszta i Chopina, ale rozpoznaje się już w jego muzyce środki wyrazu właściwe nadchodzącemu impresjonizmowi. Dominującą rolę w jego twórczości zajmuje fortepian (sam był znakomitym pianistą według opinii ówczesnych, choćby Borodina, Liszta i in.), a najsłynniejszym jego dziełem jest Kwintet fortepianowy g-moll, „doskonały” – jak powiedział Liszt. Kołysanka op. 22 została napisana w dwóch wersjach: na fortepian solo i na skrzypce z fortepianem.

Giuseppe Tartini (1692 – 1770) kompozytor, skrzypek, teoretyk muzyki i pedagog włoski (był też obywatelem republiki weneckiej), potomek starej arystokratycznej rodziny z Pirany (Istria). Rodzina chciała by został zakonnikiem franciszkańskim i jego wykształcenie muzyczne ustawiano dla celów religijnych. Studiował też w Padwie prawo (wyróżnił się wtedy w sportach szermierskich) gdzie później (1721) został Maestro di Capella w Bazylice św. Antoniego, a następnie (1728) założył Akademię Muzyczną, w której uczył kompozycji i kontrapunktu. Szkoła ta stała się słynna w całej Europie, a Tartini wykształcił w niej wielu artystów z różnych krajów, skąd jego przydomek „mistrz narodów” (maestro della nazioni). Był znakomitym wirtuozem skrzypiec i pierwszym (znanym) właścicielem skrzypiec zbudowanych w 1715 r. przez Stradivariusa. Ciekawe: skrzypce te przekazał swemu studentowi Signor Salviniemu, który z kolei przekazał je Karolowi Lipińskiemu. Tartini skomponował ponad 170 sonat na skrzypce solo lub z towarzyszeniem klawesynu, ok. 130 koncertów skrzypcowych, 50 sonat triowych, koncert wiolonczelowy, kilka symfonii, muzykę religijną (Miserere, Stabat Mater, Salve Regina,…). Oprócz twórczości kompozytorskiej pozostawił też pisarską, przede wszystkim Trattato di musica i Trattato delle appoggiature, gdzie omawia różne nowe (odkryte przez siebie) szczegóły techniki wykonawczej, np. ornamentyki.

Fritz Kreisler (1875 - 1962) skrzypek i kompozytor austriacki, ur. w Wiedniu, zm. w N.Jorku. Uczył się m.in. u L.J.Massarta, L.Delibes'a i A.Brucknera. W wieku 12 lat ukończył Konserwatorium Paryskie ze złotym medalem. Został obywatelem francuskim w 1938 r., a Stanów Zjednoczonych w 1943 r. Jest autorem szeregu znanych powszechnie utworów skrzypcowych, np. Chiński tamburyn, Kaprys wiedeński, Piękna Rosmarin, Liebesfreud i in., a także dwóch operetek (Sissy i Kwitnąca jabłoń). Skomponował kadencje do Koncertów skrzypcowych D-dur Beethovena i D-dur Brahmsa, a także robił transkrypcje utworów Dworzaka, Paganiniego i Tartiniego, m.in. Wariacji na temat Corellego. Napisał szereg utworów, o których głosił, że są jego przeróbkami muzyki kompozytorów włoskiego baroku (i za takie początkowo uchodziły), ale w 1935 r. przyznał się do ich autorstwa. Wariacje na Temat Corellego, których oryginał błędnie (podobno) przypisuje się Tartiniemu, Kreisler skomponował w 1937 r.

Zygmunt Stojowski (1870 – 1946) kompozytor, pianista i pedagog polski. Jako dziecko, uczył się muzyki u kilku nauczycieli w domu rodzinnym (w Strzelcach na kielecczyźnie), a następnie w Krakowie, gdzie matka prowadziła salon odwiedzany przez sławnych ludzi kultury i nauki, m.in. Hansa von Bülowa, Antoniego Rubinsteina, Maurycego Rosenthala, Józefa Hoffmana, a także Ignacego Paderewskiego, u którego w 1891 r. brał lekcje fortepianu, i z którym później przyjaźnił się do końca życia. W Krakowie uczył się gry fortepianowej i kompozycji prywatnie u Władysława Żeleńskiego, a potem odbył studia muzyczne w Paryżu u L. Delibesa (kompozycja), L. Diémera (fortepian) i T. Dubois (harmonia). Jako pianista występował w wielu krajach Europy, a od 1905 r. zamieszkał w USA (mylili go tam z Leopoldem Stokowskim), gdzie oprócz koncertowania uczył pianistyki m.in. w słynnej Julliard School of Musik, prowadził mistrzowskie kursy i organizował cykle koncertów historycznych. W Stanach mieszkał do końca życia – obywatelstwo uzyskał dopiero w 1938 r. Założył tam Polish Institute of Arts and Letters, prototyp dzisiejszego Polish Institute of Arts and Sciences i przez 20 lat działał w Fundacji Kościuszkowskiej. Kompozycje (ważniejsze): Symfonia d-moll, 2 koncerty fortepianowe, Koncert skrzypcowy, Koncert wiolonczelowy, Kantata Wiosna na chór i orkiestrę do tekstu Horacego, Kantata Modlitwa za Polskę na sopran, baryton, chór mieszany, orkiestrę i organy do tekstu Z. Krasińskiego, miniatury fortepianowe, pieśni i in. Fantazja E-dur (dedykowana T. Dubois) napisana była w oryginale na puzon i fortepian, ale wykonywana też na altówce z fortepianem.

Robert Schumann (1810 - 1856) syn księgarza, tłumacza literatury angielskiej, kompozytor, pianista, krytyk i publicysta muzyczny niemiecki, jeden z głównych przedstawicieli romantyzmu w muzyce, rówieśnik i entuzjasta Chopina. Studiował prawo na uniwersytecie w Lipsku, w muzyce był właściwie samoukiem, pobierał jedynie lekcje gry fortepianowej w dzieciństwie u mało znanego organisty (J.G. Kuntzscha), potem u F. Wiecka - swojego przyszłego teścia, ojca słynnej pianistki Clary Schumann z d. Wieck (1819 - 1896). Uczył się też przez krótki czas teorii muzyki i kompozycji. W wieku 24 lat założył pismo muzyczne, które redagował przez 10 lat, gdzie pod pseudonimem Florestan i Euzebiusz występował ostro przeciw złym gustom i popierał nowe prądy w muzyce. W pierwszym okresie twórczości skupił się na muzyce fortepianowej i liryce wokalnej, na której zaważyła poezja H. Heinego. Zauroczony grą fortepianową I. Moschelesa (1794 - 1870) i skrzypcową N. Paganiniego (1782 - 1840) chciał zostać wirtuozem fortepianu, ale zbyt forsowne ćwiczenia spowodowały niedowład palca prawej ręki, poświęcił się więc głównie komponowaniu. W 1842 r. został profesorem Konserwatorium Lipskiego. Bogata twórczość Schumanna zawiera różne formy muzyczne (w późniejszym okresie tworzył wielkie formy muzyki symfonicznej i kameralnej, a nawet napisał operę Genowefa). Do najwybitniejszych (i najszerzej znanych) dzieł należą przede wszystkim utwory fortepianowe, ale też liryka wokalna (pieśni). Utwór Fantasiestucke op.73 skomponowany na klarnet i fortepian w 1849 r., wykonany dziś będzie w aranżacji wiolonczelowej.

Claude Achille Debussy (1862 - 1918), kompozytor francuski, Konserwatorium Paryskie ukończył w 1884 r. zdobywając Premier Grand Prix de Rome. Dużą rolę w kształtowaniu się jego estetyki odegrały ówczesne prądy w malarstwie (m.in. impresjoniści i prerafaelici), a także poeci angielscy (m.in. również prerafaelici i symboliści jak Swinburne, Keats i in.), francuscy pisarze, m.in. Claudel, Gide, Proust i in. Nie bez znaczenia było też odkrycie przez niego muzyki Dalekiego Wschodu (prezentowanej podczas Wystawy Światowej w Paryżu w 1889 r. - wtedy gdy zbudowano wieżę Eiffla), a także muzyki M. Musorgskiego. Twórczość Debussy'ego otworzyła nową kartę w historii muzyki i bywa określana jako "impresjonizm", choć określenie to odnosi się tylko do jednego z jej aspektów (szczególne wyczulenie na brzmienie, "plamy dźwiękowe", itp.). Kryją się w niej, oprócz impresjonizmu, różne tendencje muzyki XX w., jak syntetyzm, neoklasycyzm, ekspresjonizm, folkloryzm i in., a od skal tonalnych odszedł wiele lat przed Schönbergiem. Tworzył muzykę sceniczną, baletową, kameralną, wokalną (pieśni) i wokalno-instrumentalną (kantaty), fortepianową i na inne instrumenty (harfa, flet i in.).

Michaił Iwanowicz Glinka (1804 – 1857) rosyjski kompozytor, potomek polskiej rodziny szlacheckiej (jego przodek, Wiktoryn Władysław Glinka, dostał od króla Władysława IV Wazy posiadłość w obwodzie smoleńskim za zasługi w wojnie polsko-rosyjskiej, a po utracie przez Polskę w 1667 r tego regionu, przyjął rosyjskie obywatelstwo i przeszedł na prawosławie). Michaił nie wyniósł z domu żadnej kultury muzycznej (jego ojciec był carskim oficerem), jedyny kontakt z muzyką to były rosyjskie ludowe śpiewy, ale po śmierci matki został oddany na wychowanie do wuja, u którego zetknął się z muzyką Haydna, Mozarta i Beethovena. W wieku 13 lat został posłany do szkoły dla dzieci szlacheckich w Petersburgu, gdzie m.in. brał lekcje muzyki, kilka z nich u Johna Fielda (kompozytor irlandzki, twórca formy nokturnu). Po skończeniu tej szkoły, został przez ojca zmuszony do pracy w ministerstwie spraw zagranicznych. Nieabsorbująca czasowo praca pozwalała na (dość amatorskie) skomponowanie kilku romansów, pieśni i utworów orkiestrowych. W latach 1830 – 1833 mieszkał w Mediolanie, gdzie studiował w konserwatorium pod kierunkiem Francesco Basiliego. W drodze powrotnej przez Wiedeń i Berlin, spotykał wielkich ówczesnych muzyków i poszerzał swoje wykształcenie. Po powrocie, do Petersburga skomponował pierwszą ze swych dwóch wielkich oper Życie za cara (Ivan Susanin – to pierwotna nazwa), której libretto sławi rosyjskich bohaterów wojny polsko-rosyjskiej 1612 r. Jego druga opera to Rusłan i Ludmiła (1841) do tekstu Puszkina. W 1845 r. Glinka odbył podróż do Paryża i Hiszpanii, gdzie zetknął się m.in. z H. Berliozem, którego styl orkiestrowy wywarł znaczny wpływ na jego późniejsza twórczość. Lata 1849 – 51 spędził w Warszawie (powstała wtedy m.in. Fantazja na tematy rosyjskie „Kamarinskaja” i wiele pieśni), a lata 1852 – 1854 – w Paryżu i Berlinie. Obfita twórczość Glinki obejmuje wiele utworów orkiestrowych, kameralnych, fortepianowych, chóralnych i wokalnych. Stanowi syntezę osiągnięć muzyki zachodnio-europejskiej z tradycyjną rosyjską.

Dymitr Szostakowicz (1906 – 1975), rosyjski kompozytor, jeden z najwybitniejszych symfoników XX w. i pianista. Jego dziadek, Bolesław, Polak, powstaniec, carski katorżnik, w 1864 r. ułatwił ucieczkę z więzienia Jarosławowi Dąbrowskiemu. Studia muzyczne odbył Dymitr w Petersburgu-Leningradzie (1919 - 1925), m.in. u A. Głazunowa. W 1927 r. uczestniczył w I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im F. Chopina w Warszawie (I nagroda - Lew Oborin), gdzie otrzymał dyplom honorowy. Wykładał kompozycję w Konserwatorium Leningradzkim i Moskiewskim (1937 - 1948). Początkowo tworzył w stylu ekspresjonistycznym (opery, balety), a także pod wpływem Prokofiewa i Strawińskiego (I Symfonia). Następnie zwrócił się ku modnemu w początkach XX w. modernizmowi (II Symfonia, opera Nos według Gogola), a następnie (od V Symfonii) wykształcił własny styl, wywołujący ataki ze strony ideologów realizmu socjalistycznego za rzekomy formalizm. Atakujący mieli jednak problem: oto niektóre tytuły, które nadawał swym symfoniom - Październikowa, Pierwszomajowa, Leningradzka, Rok 1905, Rok 1917. W jego muzyce uwagę zwraca m.in. orkiestracja, której wyrafinowanie i przejrzystość zawdzięczał zdobyczom mistrzów orkiestracji - Mahlera i Rimskiego-Korsakowa. Bogata i nowatorska twórczość Szostakowicza obejmuje 15 symfonii, 15 kwartetów smyczkowych, wykonywany dziś kwintet fortepianowy g-moll (1940 r.), 2 tria fortepianowe, koncerty: 2 wiolonczelowe, 2 skrzypcowe, 1 fortepianowy, 1 na fortepian i trąbkę, wiele utworów fortepianowych, z których zbiór 24 niezwykle pięknych par Preludium-Fuga stanowi jakby hołd dla bachowskiego Das wohltemperierte Klavier. Ponadto: opery (7, ale rękopis pierwszej zniszczył; zachowały się fragmenty wyciągu fortepianowego), operetka, balety (3), suity (ponad 20), oratorium, Sonata d-moll, op. 40 na wiolonczelę i fortepian (prawykonanie Leningrad 1934), utwory wokalne i wokalno-instrumentalne, muzyka teatralna i filmowa, transkrypcje dzieł różnych kompozytorów. W sumie ponad 250 kompozycji. Ciekawe: na dużej antarktycznej wyspie Aleksandra (nie mylić z kanadyjską wyspą Aleksandra!) wiele zatok i półwyspów nosi imię wielkich kompozytorów: Monteverdi, Rameau, Couperin, Bach, Haydn, Beethoven, Schubert, Verdi, Weber, Berlioz, Rossini, Mendelssohn, Brahms, Faure, Strawiński, Britten, a wśród nich Szostakowicz.