Recital fortepianowy na Wydziale MIM

RECITAL FORTEPIANOWY NA WYDZIALE MIM
CZWARTEK, 22 KWIETNIA 2010 godzina 16.00

Agata Kucharska
fortepian

J.S. Bach - Preludium i Fuga C-dur
tom II Das Wohltemperierte Klavier BWV 870

L. van Beethoven - Sonata D-dur op. 10 nr 3

F. Chopin - Etiuda As-dur op. 25 nr 1

S. Rachmaninow - Etiuda d-moll op. 33 nr 4

F. Liszt - Etiuda Es-dur nr 2 na temat Paganiniego

F. Chopin - Polonez As-dur op. 53

Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) kompozytor niemiecki, urodzony w Eisenach, zmarł w Lipsku. Jeden z największych w historii. Muzyka jego jest syntezą dorobku minionych epok, ale jednocześnie przygotowuje nowe prądy, zwłaszcza romantyzmu. Obejmuje niemal wszystkie gatunki wokalne i instrumentalne późnego baroku. Ciekawe, że dla jego współczesnych był tylko dobrym organistą i pedagogiem, a jako twórca - na dość dalekich miejscach wśród kompozytorów. Przyczynił się do tego zapewne kult Haendla, ale też paradoks: według ówczesnych przekonań, nowe jest zawsze lepsze od tego co było dawniej (Bach sumuje dorobek poprzedników!), a z drugiej strony nowatorstwo Bacha przerosło ówczesne zdolności percepcyjne. Jego "odkrycie" nastąpiło w XIX w., kiedy Feliks Mendelssohn Bartholdy odnalazł (u rzeźnika?) partyturę Pasji wg. św. Mateusza i doprowadził do jej wykonania w 1829 r. (100. rocznica prawykonania). Katalog dzieł, tzw. Bach-Werke Verzeichnis (BWV) zawiera 1120 tytułów. Preludium i Fuga C-dur z II tomu Das Wohltemperierte Klavier powstały w 1738 r.

Ludwig van Beethoven (1770-1827) niemiecki kompozytor, ur. w Bonn, zm. w Wiedniu, jeden z trzech tzw. klasyków wiedeńskich (oprócz Haydna i Mozarta). Pochodził z rodziny muzyków, jego pierwszym nauczycielem muzyki był ojciec Johann. Uczył się gry na fortepianie, skrzypcach i organach, a po wyjeździe w 1792 z Bonn do Wiednia, kompozycji (m.in. u Haydna i Salieriego). W Wiedniu zasłynął jako pianista-wirtuoz, ale przede wszystkim jako twórca muzyki. Był kompozytorem przełomu epok klasycyzmu i romantyzmu, a rozwój muzyki wytyczył na cały XIX wiek. Pod koniec XVIII w. pojawiają się pierwsze objawy głuchoty, tym niemniej tworzy, ale również koncertuje niezwykle intensywnie. Słuch stracił niemal zupełnie w 1818 r., co też nie spowodowało zaprzestania, a nawet spowolnienia twórczości, np. słynną IX Symfonię pisał w latach 1822-1824, a ostatnie kwartety smyczkowe w latach 1825-1826. Jego niezwykle obfita i różnorodna twórczość obejmuje niemal wszystkie formy muzyczne: symfonie (9), uwertury (7), operę (Fidelio), msze (2) (jedna z nich to słynna Missa solemnis), Oratorium (Chrystus na Górze Oliwnej), wiele utworów orkiestrowych jak menuety, marsze, kontredanse, 5 koncertów fortepianowych, Fantazję na fortepian chór i orkiestrę (z motywem podobnym do powszechnie znanej "Ody do radości" z finału IX Symfonii) i wiele muzyki na fortepian solo jak 32 sonaty (+ 4 sonaty poza tym słynnym zbiorem) - stworzył nowy typ tej formy, kilka cykli wariacyjnych i wiele miniatur fortepianowych, jak ronda, bagatele, polonez, fantazja, ecossaises (tańce szkockie); wiele utworów kameralnych jak sonaty na skrzypce z fortepianem (10), na wiolonczelę z fortepianem (5), kwartety smyczkowe (16), kwintety smyczkowe (2), tria smyczkowe (4), tria fortepianowe (7), Serenadę na skrzypce, altówkę i wiolonczelę, koncert na skrzypce i orkiestrę i koncert potrójny na fortepian skrzypce wiolonczelę i orkiestrę, a także szereg utworów na różne instrumenty (i ich zestawy) oraz utworów wokalnych, w tym 91 pieśni (m.in. dwie tzw. pieśni polskie). W dzisiejszym recitalu usłyszymy Sonatę fortepianową D-dur op. 10 nr 3, ostatnią z trzech sonat z opusu 10 skomponowanych w latach 1797-8.

Fryderyk Chopin ur. 22 lutego (według metryki chrztu w kościele parafialnym w Brochowie) lub 1 marca (według własnego oświadczenia - jest ono np. w liście do prezesa Towarzystwa Literackiego w Paryżu z dnia 16 stycznia 1833, por. F. Chopin, Wybór listów, Ossolineum 2004) 1810 r. w Żelazowej Woli. Zmarł 16 października 1849 r. w Paryżu. Zamiast powszechnie znanych dziejów życia i twórczości, kilka informacji o wykonywanych na dzisiejszym recitalu utworach. Etiuda As-dur op. 25 nr 1 rozpoczyna cykl 12 etiud tego opusu dedykowanego hrabinie Marii d’Agoult. Powstała prawdopodobnie w Paryżu w 1835 r. Chopin wpisał ją, wraz z drugą etiudą (f-moll) z tego cyklu, do sztambucha 17-letniej Marii Wodzińskiej, z którą spotkał się w lipcu 1836 w Marienbadzie (Mariánské Láznĕ) i potajemnie jej się oświadczył. Jak wiadomo, oświadczenie przyjęła pod warunkiem, że będzie dbał o zdrowie, ale do małżeństwa nigdy nie doszło, bo rodzina Wodzińskich do tego nie dopuściła. Pierwodruk etiudy As-dur op. 25 ukazał się w 1836 r. R. Shumann słyszał jak grał ją Chopin i pozostało mu, jak pisał, „wrażenie brzmienia harfy eolskiej”. Nad Polonezem As-dur op. 53 (jeden z najpopularniejszych utworów Chopina) pracuje latem 1842 r w Nohant (pierwodruk 1843; podobno są dane, że został skomponowany znacznie wcześniej i że rękopis tej wczesnej wersji Chopin podarował żonie R. Schumanna Klarze Wieck w 1836 r.). Dedykowany bankierowi Augustowi Leo.Wydawnictwu proponuje go za 500 franków. Autor pierwszej polskiej monografii o Chopinie, Marceli Antoni Szulc (1818-1898), pisał: „Najpyszniejszym, najmajestatyczniejszym atoli jest ów słynny Polonez As-dur op. 53, pożądane pole popisu wirtuozów poczynających i skończonych […]. Rzadko kto tego Poloneza dobrze grywa, nawet ze słynnych artystów. Pominąwszy bowiem technikę, wymagającą wielkiej siły i wytrwałości, dobierają tempo za szybkie, co tworzy najzupełniejszą sprzeczność z powagą i majestatem rozlanym w tym tańcu (Chopin charakter jego oznacza przez wyraz maestoso). Cóż dopiero mówić o owym słynnym trio E-dur i arcytrudnym crescendo lewej ręki, która siekąc oktawami cztery tony basu, podrzuca coraz wyżej hymn rycerski uwięziony w akordy prawicy. W dalszym ciągu, na pasażu z tonów do jednej należących oktawy, lśni ton jeden, jakby pierścień przesuwany po nitce, i dźwięczy, i rozlega się, jakby struna lutni w lekkie drżenie wprawiona pocałunkiem wietrzyku”.

Sergiej Wasiliewicz Rachmaninow (1873 - 1943) rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent urodzony koło Nowogrodu w rodzinie arystokratycznej pochodzenia tatarskiego (prawdopodobnie rodzinne nazwisko jest zrusyfikowaną formą arabskiego Rakhman). Studiował w Konserwatorium Petersburskim i Moskiewskim u S. Tanajewa, A. Areńskiego (kompozycja) oraz Zwieriewa i A. Silotiego (fortepian). Spotkał tam też P. Czajkowskiego, który doceniając twórczość nastolatka zalecił mu zrobienie fortepianowej transkrypcji swojej suity z baletu Śpiaca królewna. Rachmaninow miał już wtedy w swoim dorobku m.in. jednoaktową operę Aleko, pierwszy koncert fortepianowy fis-moll, powszechnie znane preludium cis-moll (zwane Morceaux Fantasie) i trio "elegijne" (elegiaque) g-moll powstałe w 1892 r. (drugie trio "elegijne", d-moll, poświęcone pamięci Czajkowskiego, stworzył Rachmaninow w roku śmierci kompozytora - 1893). Tuż po rewolucji 1917 r. Rachmaninow opuścił Rosję z żoną i dwiema córkami i w otwartych saniach dotarł do Helsinek, skąd pociągiem - do Sztokholmu i Kopenhagi. W Skandynawii spędził rok, po którym wyjechał na stałe do USA. Nigdy już nie wrócił do Rosji (właściwie ZSRR). Zmarł w Beverly Hills (Kalifornia). W twórczości swej Rachmaninow nawiązuje początkowo do stylu Czajkowskiego, z czasem rozwija własny indywidualny styl, ale zawsze będzie to rosyjska nuta melancholii i patosu. Prawie wszystkie swoje dzieła stworzył w Rosji - na emigracji skomponował tylko 6 utworów, głównie dlatego, gdyż zarabiał na utrzymanie jako pianista. Jego twórczość obejmuje m.in. 3 symfonie, 4 koncerty fortepianowe, Rapsodię na temat Paganiniego (na fortepian z orkiestrą), 2 sonaty fortepianowe i 1 wiolonczelową, dwa zbiory Preludiów na fortepian, Etiudy-obrazy na fortepian, Wariacje fortepianowe na temat Corellego, 3 opery, wspomniane dwa tria, Kantatę i liczne pieśni w stylu rosyjskich romansów.

Ferenc Liszt (1811 - 1886) węgierski pianista, kompozytor, dyrygent i pedagog ur. w Dobroján (węgierska wioska, obecnie Raiding w Austrii), zm. w Bayreuth (Niemcy), kontakt z muzyką miał od najwcześniejszych lat. Jego ojciec Adam, urzędnik na służbie u księcia Mikołaja II Esterházy (znanego mecenasa i sponsora muzyków) grał na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli i gitarze. Syna uczyć zaczął gry fortepianowej gdy ten miał lat 6. Ferenc w wieku 9 lat już występował publicznie, dzięki czemu bogaci Węgrzy umożliwili mu edukację muzyczną w Wiedniu u Carla Czernego (fortepian) i Antonio Salieriego (kompozycja). Publiczny występ 11-letniego Ferenca spotkał się z wielkim uznaniem austriackiej i węgierskiej arystokracji, ale i wielkich muzyków, m.in. Beethovena i Schuberta. Dalsze studia kompozytorskie odbył w Paryżu prywatnie (jako obcokrajowiec nie został przyjęty do konserwatorium – odmówił mu przyjęcia L. Cherubini), gdzie poznał m.in. Hectora Berlioza, Niccolo Paganiniego i Fryderyka Chopina, a także wielu pisarzy, poetów i innych twórców kultury. Książka „Fryderyk Chopin”, którą Liszt napisał wiele lat po śmierci Chopina (chyba tylko część tekstu – większość jest autorstwa księżnej Sayn-Wittgenstein, jednej z późniejszych towarzyszek jego życia) to pierwsza książkowa biografia Chopina. Przy okazji: swoich 12 Etiud op. 10 Chopin zadedykował Lisztowi, a w liście z 20 czerwca 1833 do F. Hillera napisał: „W tej chwili Liszt gra moje etiudy i unosi mnie daleko poza obręb rozsądnych myśli. Chciałbym mu wykraść sposób, w jaki je wykonuje” Lata 1823 – 1835 to pobyt w Paryżu, gdzie związał się z poznaną u George Sand hrabiną Marią d’Agoult (opuściła męża dla Liszta), z którą kolejnych kilka lat mieszkał w Szwajcarii (uczył w nowo założonym w Genewie konserwatorium) i we Włoszech. Ze związku tego urodziło się troje dzieci – młodsza córka Cosima została później żoną Hansa von Bülow (słynny pianista, uczeń Liszta), a jeszcze później Ryszarda Wagnera. Przy okazji: hrabinie d’Agoult Chopin zadedykował wykonywaną dziś Etiudę As-dur op. 25 nr 1 i pozostałych 11 etiud z tego opusu. Koniec związku Liszta z hrabiną d’Agoult nastąpił w 1844 r. Był to czas jego największych sukcesów, które przyniosły mu znaczny majątek, a którego większość wydał na cele społeczne i dobroczynne. Wśród licznych podróży artystycznych po Europie (był m. in. w Poznaniu, Krakowie i Warszawie), w 1847 r odbył podróż do Kijowa, gdzie poznał księżną Karolinę von Sayn-Wittgenstein, Polkę z pochodzenia, żonę oficera armii rosyjskiej, księcia Mikołaja von Sayn-Wittgenstein-Ludwigsburg, którego opuściła aby związać się z Lisztem. Osiadł z księżną w Weimarze (lata 1948 – 1961), gdzie stworzył ważny ośrodek życia muzycznego Europy. Pod wpływem księżnej skupił się głównie na pracy kompozytorskiej – powstały wtedy jego najbardziej znaczące dzieła. W 1861 r przeniósł się do Rzymu, gdzie księżna usiłowała uzyskać rozwód w Watykanie, bez sukcesu jednak, prawdopodobnie w wyniku nacisku wywartego na papieżu przez cara Rosji, którego przekonał do tego jej mąż. Spowodowało to rozejście się księżnej z Lisztem, który postanowił poświęcić się życiu klasztornemu (także przybity śmiercią swoich dwojga dzieci – Daniela i i Blandiny) i uzyskał w 1865 r niższe święcenia kapłańskie. Wytrwał w tym stanie do 1869 r , gdy zaproszony do Weimaru, poprowadził tam kursy mistrzowskie gry fortepianowej. Ostatnie, bardzo aktywne lata życia spędził przemieszczając się między Weimarem, Rzymem i Budapesztem. Zmarł prawdopodobnie na zapalenie płuc 31 lipca 1886 r na rękach Cosimy w Bayreuth, gdzie na 12 dni przed śmiercią dał koncert poświęcony zmarłemu 3 lata wcześniej zięciowi - Wagnerowi. Liszt wywarł znaczący wpływ na muzykę II połowy XIX w., zwłaszcza na rozwój neoromantyzmu, którego ważną cechą jest związek z literaturą. Stworzył nowy gatunek - poemat symfoniczny, oparty na programie literackim, a także nową fakturę fortepianową wzorowaną na fakturze orkiestrowej i stylu wirtuozowskim. Jego bogata twórczość kompozytorska obejmuje m.in. utwory orkiestrowe (13 poematów symfonicznych, 12 innych dzieł na orkiestrę), utwory na fortepian z orkiestrą (9), kameralne (10), b. wiele utworów na fortepian solo, utwory organowe i chóralne (muzyka religijna), pieśni i b. wiele transkrypcji fortepianowych muzyki różnych kompozytorów. Jako 13-letnie dziecko skomponował też operę. Cykl 6 etiud na tematy Paganiniego, do których należy dziś wykonywana druga, powstał w 1851 roku.

O wykonawczyni:

• urodzona w 1990 roku
• uczennica Państwowej Szkoły Muzycznej II st. im. Józefa Elsnera w Warszawie VI klasy fortepianu p. Natalii Rewakowicz
• studentka I roku Ekonomii na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego
• stypendystka Prezesa Rady Ministrów w roku szkolnym 2008/2009 (za wyniki w nauce w Liceum Ogólnokształcącym Przymierza Rodzin im. Jana Pawła II w Warszawie)
• wyróżniona w konkursie pianistycznym Concours Musical de France, Paryż, 2008.