Statuty Polskiego Towarzystwa Językoznawczego – porównanie

W ciągu swego dotychczasowego istnienia Polskie Towarzystwo Językoznawcze przyjęło cztery statuty. Pierwszy Statut Towarzystwa uchwalony 16 lutego 1925 r. obejmuje 19 paragrafów w 11 części, drugi liczący 12 części i 24 paragrafy pochodzi z 7 kwietnia 1956 r. Kolejny, obszerniejszy (13 części i 35 paragrafów) Statut PTJ z 29 października 1966 r. został ponownie zatwierdzony 9 kwietnia 1990 r. z drobną zmianą. Wszystkie Statuty PTJ wyznaczają na siedzibę Towarzystwa Kraków, a trzy powojenne, łącznie z ostatnim, obowiązującym (!), mówią ponadto, iż terenem działalności jest Polska Rzeczpospolita Ludowa.

Władzami Towarzystwa ustanawiają one Walne Zgromadzenie członków, które wybiera skład i czuwa nad pracami pozostałych organów Towarzystwa, tj. Zarządu, kierującego działalnością i zarządzającego majątkiem, Komisji Rewizyjnej, kontrolującej prace Zarządu oraz Sądu Koleżeńskiego (organ ten nie istniał w Statucie z 1925 r. - spory rozstrzygał Zarząd, wybrani arbitrowie lub Walne Zgromadzenie), załatwiający spory między członkami na tle działalności Towarzystwa. Przedstawicielami PTJ na zewnątrz czynią przewodniczącego lub jego zastępcę i sekretarza. Tworzą też możliwość powoływania Kół Miejscowych Towarzystwa.

Cele Towarzystwa w pierwszych dwóch statutach wydają się być szersze w porównaniu z późniejszymi. Mówi się w nich o podejmowaniu i popieraniu badań językoznawczych i wydawnictw naukowych, podczas gdy w Statutach PTJ z 1966 r. i 1990 r. działania zostały zawężone do upowszechniania i popularyzacji osiągnięć oraz wydawania „Biuletynu PTJ”.

W kolejnych statutach zwiększały się natomiast wymagania stawiane przed członkami. W 1925 r. prawo do ubiegania się o członkostwo przyznano osobom pełnoletnim sprzyjającym celom Towarzystwa, w 1956 r. musiała być to „osoba pełnoletnia z wykształceniem językoznawczym”, ostatni statut natomiast precyzował, iż członkiem może być ktoś wykazujący się „aktywnością naukową, udokumentowaną przynajmniej trzema pracami naukowymi opublikowanymi lub przyjętymi do druku” (to jedyna zmiana w stosunku do Statutu z 1956 r.).

Pierwszy statut jako jedyny przewidywał aż pięć kategorii członków; oprócz zwyczajnego i honorowego (jak obecnie), wymienia również członka zagranicznego - istnieje on i w Statucie z 1956 r., lecz nie jest zapisany tam explicite - wspierającego (płacącego wyższą składkę niż członek zwyczajny) i dożywotniego (członek honorowy i ten, kto wpłaci jednorazowo dwudziestopięciokrotność rocznej składki). Nie wypowiada się natomiast jak inne na temat obowiązków członków i wystąpienia lub wykluczenia z Towarzystwa.

Na majątek PTJ składają się, według wszystkich statutów, składki członkowskie i zasiłki publiczne, ponadto pierwszy statut ustalał inne źródła: składki członków dożywotnich, dochody z wydawnictw i odczytów, datki dobrowolnie, a także zapisy, legaty i fundacje.

Statuty wypowiadają się na temat rozwiązania PTJ. Można to zrobić jedynie na Walnym Zgromadzeniu większością 3/4 głosów w obecności przynajmniej 2/3 (w Statucie z 1925 r. - 1/2) członków Towarzystwa lub za piśmienną zgodą 2/3 członków. Od zapisu w Statucie z 1956 r. majątek PTJ przechodzi w takim razie na językoznawczą komórkę PAN, która jest zobowiązana przekazać go towarzystwu o zbliżonych celach. Pierwszy statut Towarzystwa przekazywał jego majątek Polskiej Akademii Umiejętności na takie same cele lub, gdyby Akademia nie istniała, oddawał w depozyt sądowi w Krakowie, aby ten przeznaczył go na identyczne cele dla towarzystwa prowadzonego przez Polaków.